Με την τέλεση πολυαρχιερατικής Θείας Λειτουργίας στον ιστορικό Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, ολοκληρώθηκε την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026 το τριήμερο Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Μεσολόγγι 1826 – 2026: Τόπος Θυσίας και Οικουμενικό Σύμβολο Ελευθερίας», το οποίο διοργάνωσε η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 200 ετών από την ηρωική Έξοδο των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Στην Ακολουθία του Όρθρου χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος, ενώ στην πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία προεξήρχε ο Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος και συλλειτούργησαν οι Μητροπολίτες Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος και Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός.
Συμμετείχαν επίσης οι Κληρικοί εισηγητές του Συνεδρίου, με πρώτο τον Γραμματέα της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος, Αρχιμ. Θεόκλητο Μέντη, καθώς και οι λαϊκοί εισηγητές και οι σύνεδροι, επισφραγίζοντας με την κοινή ευχαριστιακή σύναξη τις εργασίες του σημαντικού αυτού επιστημονικού και επετειακού γεγονότος.
Τον θείο λόγο κήρυξε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος, ο οποίος αναφέρθηκε αρχικά στο βαθύτερο νόημα της Κυριακής ως ημέρας της Αναστάσεως του Κυρίου και στη σημασία της συμμετοχής των πιστών στη λατρευτική και μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας.
Με αφορμή την εορτή του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά, ανέπτυξε τη θεολογική διδασκαλία για το Πρόσωπο του Ιησού Χριστού, υπογραμμίζοντας ότι ο Χριστός δεν είναι μία απρόσωπη ανώτερη δύναμη, αλλά ο Ενανθρωπήσας Υιός του Θεού, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, ο Οποίος με τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του άνοιξε στον άνθρωπο τον δρόμο προς την αιώνια ζωή και τη σωτηρία.
Ιδιαίτερα τόνισε, ότι ο Χριστός είναι η Αλήθεια, το Φως, η Ζωή και η Ανάσταση, καλώντας τους πιστούς να Τον αναγνωρίζουν ως το κέντρο της υπάρξεώς τους και να αντλούν από Αυτόν δύναμη, ελπίδα και πνευματικό φωτισμό.
Στη συνέχεια, συνδέοντας το θεολογικό μήνυμα με την επέτειο των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, αναφέρθηκε στην πίστη των Ελεύθερων Πολιορκημένων, η οποία αποτέλεσε πηγή αντοχής και ψυχικής δυνάμεως κατά τη διάρκεια της πολιορκίας. «Πώς άντεξαν έναν χρόνο χωρίς τίποτα, με ελάχιστη εξωτερική βοήθεια, αν δεν είχαν τον Χριστό να τους δίνει δύναμη, να τους γιγαντώνει τη θέληση, όχι απλώς για ελευθερία σώματος, αλλά για ελευθερία ψυχής, πνεύματος και σώματος;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στον Επίσκοπο Ρωγών Ιωσήφ και στον ρόλο της Εκκλησίας, η οποία ενίσχυε πνευματικά τους πολιορκημένους, συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση του μεγάλου ιστορικού τους κατορθώματος.
Ολοκληρώνοντας, προέτρεψε τους πιστούς να εμπιστεύονται τη ζωή τους στον Χριστό, τονίζοντας ότι «μπορούμε να κατορθώσουμε τα πάντα» όταν έχουμε τον Χριστό μέσα μας, και ευχήθηκε σε όλους υγεία, πνευματική δύναμη και ενίσχυση στον καθημερινό τους αγώνα.
Κατά την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος, Πρόεδρος της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος, αναφέρθηκε στο πολυσχιδές έργο της Επιτροπής, η οποία επί σειρά ετών συμβάλλει στη διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης, της ελληνορθόδοξης παραδόσεως και της πολιτιστικής ταυτότητας του Ελληνισμού. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη διοργάνωση Επιστημονικών Συνεδρίων για την Ελληνική Επανάσταση του 1821, τη Μικρασιατική Καταστροφή και την Κύπρο, καθώς και στην έκδοση των σχετικών επιστημονικών τόμων, που αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Αναφερόμενος στην επέτειο των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, εξήρε την προσπάθεια της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας να αναδείξει πανελληνίως και παγκοσμίως το κορυφαίο αυτό ιστορικό γεγονός, υπογραμμίζοντας ότι η θυσία των Ελεύθερων Πολιορκημένων υπερέβη τα όρια της ιστορικής συγκυρίας και κατέστη διαχρονικό σύμβολο πίστεως, ελευθερίας και αυτοθυσίας. «Γιατί αυτοί που στα μάτια κάποιων φάνηκαν ως ηττημένοι, τελικά δοξάστηκαν χάρη στο πνεύμα της θυσίας. Δεν ηττήθηκαν ποτέ», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε τις θερμές ευχαριστίες του προς τον Μητροπολίτη Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνό και τους συνεργάτες του για την άρτια διοργάνωση και τη φιλοξενία του Συνεδρίου στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, επισημαίνοντας ότι η πραγματοποίησή του στον ίδιο τον ιστορικό τόπο προσέδωσε ιδιαίτερη συγκινησιακή και συμβολική βαρύτητα στις εργασίες του. Παράλληλα, συνεχάρη τον Ποιμενάρχη για το σύνολο των επετειακών πρωτοβουλιών του και για την ανακαίνιση του ιστορικού Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Σπυρίδωνος.
Ολοκληρώνοντας, απευθύνθηκε στους κατοίκους της Ιεράς Πόλεως, προτρέποντάς τους να διαφυλάξουν την ιστορική τους κληρονομιά και να συνεχίσουν να μεταδίδουν το μήνυμα της Εξόδου. «Κρατήστε ζωντανή την παράδοση, κρατήστε ζωντανό τον τόπο σας», τόνισε και κατέληξε: «Γιατί το μοναδικό παράδειγμα των προγόνων σας είναι παράδειγμα για όποιον αγαπά την ελευθερία».
Ακολούθως, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός, απευθυνόμενος προς τους Αγίους Αρχιερείς, τους Συνέδρους και τους πιστούς, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της τοπικής Εκκλησίας προς όλους όσοι συνέβαλαν στην προετοιμασία και την πραγματοποίηση του Συνεδρίου, τονίζοντας τη σημασία της επιστημονικής μελέτης και της διατήρησης της ιστορικής μνήμης. Συγκεκριμένα ανέφερε:
«Διερμηνεύοντας τα συναισθήματα όλων, κληρικών και λαϊκών, αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω τόσο εσάς, ως Πρόεδρο της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής, όσο και το Προεδρείο, τα μέλη και τη γραμματεία της Επιστημονικής Επιτροπής για τους κόπους που καταβάλατε, ώστε να συντονίσετε, να προγραμματίσετε και να υλοποιήσετε αυτό το τόσο σημαντικό Επιστημονικό Συνέδριο, που έλαβε χώρα το Σαββατοκύριακο, με αποκορύφωμα τη σημερινή τέλεση της Αναιμάκτου Θυσίας.
Είμαι σίγουρος, ότι μετά την έκδοση των Πορισμάτων, που θα περιλαμβάνουν τις εισηγήσεις και τις μελέτες οι οποίες θα δημοσιευθούν, το Συνέδριο θα φωτίσει ακόμη περισσότερο το σημαντικότατο αυτό γεγονός της Ελληνικής Ιστορίας, το κορυφαίο γεγονός της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Σας ευχαριστούμε θερμά και για τη συμβολή της Επιτροπής στην πραγματοποίηση όλων των επετειακών δράσεων, όπως και του Μαθητικού Διαγωνισμού που υλοποιήθηκε πριν από λίγους μήνες και δόθηκαν τα βραβεία και τα αριστεία, εδώ, στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου.
Ευχηθείτε και εσείς και ο Σεβασμιώτατος άγιος Σισανίου και Σιατίστης, ώστε να κρατήσουμε αναμμένη τη φλόγα που μεταλαμπαδεύει το φως του ηρωισμού και της αυτοθυσίας, εδώ, από την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, την “κολυμβήθρα του γένους μας” και να το προσφέρουμε αενάως στην πατρίδα μας και σε ολόκληρη την οικουμένη».
Στη συνέχεια, σύμφωνα με το πρόγραμμα της τελευταίας ημέρας, ακολούθησε επίσκεψη των Συνέδρων στον Κήπο των Ηρώων, τον ιερό τόπο όπου αναπαύονται οι υπερασπιστές της Ελευθερίας του Μεσολογγίου και διατηρείται άσβεστη η μνήμη της ηρωικής Εξόδου και πραγματοποιήθηκε ξενάγηση στα μνημεία που υπάρχουν εντός του Κήπου και συνδέονται με τα πρόσωπα και τα γεγονότα της Εξόδου. Η παρουσία των Συνέδρων στον ιστορικό αυτό χώρο αποτέλεσε τον συμβολικό επίλογο μιας επιστημονικής συνάντησης αφιερωμένης στη θυσία, την ιστορική παρακαταθήκη και την οικουμενική ακτινοβολία του Μεσολογγίου.
Το τριήμερο πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με επίσημο γεύμα και την αναχώρηση των Συνέδρων.
Οι επιστημονικές εργασίες του Σαββάτου
Το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026 συνεχίστηκαν στο Τρικούπειο Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου οι επιστημονικές εργασίες του Συνεδρίου, με πέντε θεματικές ενότητες, οι οποίες ανέδειξαν διαφορετικές πτυχές της ιστορίας της πολιορκίας και της Εξόδου, καθώς και την επίδρασή τους στην πολιτική, τη διπλωματία, τη λογοτεχνία, την τέχνη και τη συλλογική μνήμη.
Η Γ΄ Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Μεσολόγγι», πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του Αρχιμανδρίτου Θεοκλήτου Μέντη. Ο κ. Ιωάννης Κατσαβός παρουσίασε συνοπτικό χρονικό του φρουρίου της Ιεράς Πόλεως, ενώ ο κ. Νικόλαος Κανελλόπουλος ανέλυσε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Β΄ Πολιορκίας κατά τα έτη 1825 – 1826. Ο κ. Διονύσιος Τσιριγώτης εξέτασε το Μεσολόγγι ως μικροσύστημα ασύμμετρης στρατηγικής, με ιδιαίτερη αναφορά στη μάχη της Κλείσοβας. Στην ίδια ενότητα περιλαμβανόταν η εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμονος για τις σύγχρονες ιστορικές πηγές σχετικά με τις πολιορκίες και την Έξοδο, με επίκεντρο τη Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια.
Η Δ΄ Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Μεσολόγγι και Φιλελληνισμός», πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του κ. Κωνσταντίνου Χολέβα. Ο Πρωτοπρ. Σπυρίδων Λόντος αναφέρθηκε στην προσφορά του Ελβετού Φιλέλληνα Ιωάννη Ιακώβου Μάγερ προς την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, ενώ η κα Αναστασία Τσαγκαράκη παρουσίασε την αυτοθυσία λιγότερο γνωστών Φιλελλήνων, οι οποίοι συνέδεσαν τη ζωή και τον θάνατό τους με τον αγώνα των πολιορκημένων. Μέσα από τις εισηγήσεις αναδείχθηκε η διεθνής απήχηση της ελληνικής υπόθεσης και η έμπρακτη συμπαράσταση ανθρώπων από άλλες χώρες στον αγώνα για την Ελευθερία.
Ακολούθησε η Ε΄ Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Το Μεσολόγγι στον Τύπο της εποχής», υπό την προεδρία της κας Μάνθας Ζωγράφου. Οι κ. Ευριπίδης Αντωνιάδης και κ. Σταμάτιος Γιαννουλάκης εξέτασαν την παρουσίαση της Εξόδου μέσα από τις εφημερίδες «Εφημερίς των Αθηνών», «Ο Φίλος του Νόμου» και «Η Γενική Εφημερίς της Ελλάδος». Ο κ. Νικόλαος Τόμπρος ανέλυσε την αποτύπωση της Εξόδου στον ελληνικό επαναστατικό Τύπο, ενώ ο κ. Κωνσταντίνος Πέττας παρουσίασε την παρουσία λογοτεχνικών κειμένων στα «Ελληνικά Χρονικά» του Μεσολογγίου. Η ενότητα ανέδειξε τη σημασία του Τύπου ως ιστορικής πηγής και ως μέσου διαμόρφωσης της συλλογικής συνείδησης κατά την Επανάσταση.
Οι απογευματινές εργασίες συνεχίστηκαν με τη ΣΤ΄ Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Η επίδραση της Εξόδου του Μεσολογγίου στη Λογοτεχνία και στην Τέχνη», υπό την προεδρία του Καθηγητού κ. Νικολάου Τόμπρου.
Ο Πρωτοπρ. Θεόδωρος Τσαμπαζίδης παρουσίασε μια μουσικοδιδακτική προσέγγιση των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» σε συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, ενώ ο Καθηγητής κ. Εμμανουήλ Βαρβούνης αναφέρθηκε στο Μεσολόγγι και στους αγωνιστές του μέσα από τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Ο κ. Γεώργιος Ναθαναήλ εξέτασε εικόνες από το ηρωικό Μεσολόγγι μέσα από τον «Νέο Αριστοφάνη» και η κα Έλενα Χατζόγλου παρουσίασε την Έξοδο στη λογοτεχνία και στον δοκιμιακό λόγο.
Η κ. Ανδρομάχη Παναγιώτου ανέλυσε την εικαστική αποτύπωση της Ελλάδας στα ερείπια του Μεσολογγίου μέσα από το έργο του Ευγενίου Ντελακρουά, ενώ ο κ. Κωνσταντίνος Χολέβας αναφέρθηκε στην παρουσία της πολιορκίας του Μεσολογγίου στην παιδική λογοτεχνία, με επίκεντρο το έργο «Μικροί Ήρωες του Εικοσιένα». Οι εισηγήσεις ανέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο η θυσία των Ελεύθερων Πολιορκημένων ενέπνευσε και εξακολουθεί να εμπνέει διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας.
Η Ζ΄ και τελευταία Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Η ηθική, εθνική και διπλωματική σημασία της Εξόδου του Μεσολογγίου», πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του Καθηγητού κ. Εμμανουήλ Βαρβούνη.
Ο κ. Απόστολος Νικολαΐδης ανέπτυξε την ηθική δυναμική της Εξόδου, ενώ ο κ. Κωστής Κοκκινόφτας παρουσίασε το Μεσολόγγι ως διαχρονικό πρότυπο για την αγωνιζόμενη Κύπρο, με αφετηρία τη φράση «Κάθε ελεύθερος άνθρωπος είναι δημότης Μεσολογγίου». Τέλος, ο κ. Αθανάσιος Γραμμένος εξέτασε τις γεωπολιτικές και διπλωματικές επιπτώσεις της Εξόδου για την Ελληνική Επανάσταση, αναδεικνύοντας τη σημασία του γεγονότος πέρα από τα στενά όρια του ελληνικού χώρου.
Με την ολοκλήρωση των εισηγήσεων, ο Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής, Καθηγητής κ. Εμμανουήλ Βαρβούνης, παρουσίασε τα συμπεράσματα του Συνεδρίου και ακολούθησε η επίσημη λήξη των επιστημονικών εργασιών το βράδυ του Σαββάτου.
Αξίζει να αναφερθεί ότι το απόγευμα του Σαββάτου επισκέφθηκε τον χώρο διεξαγωγής του Συνεδρίου, στο Τρικούπειο Πολιτιστικό Κέντρο, ο Δήμαρχος της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου κ. Σπυρίδων Διαμαντόπουλος, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό προς τους Αρχιερείς, τους εισηγητές και τους συνέδρους. Ο Δήμαρχος, ο οποίος λόγω απουσίας δεν είχε καταστεί δυνατόν να παραστεί στην επίσημη έναρξη των εργασιών την προηγούμενη ημέρα, τίμησε με την παρουσία του τη σημαντική αυτή επιστημονική διοργάνωση της Εκκλησίας της Ελλάδος, που πραγματοποιήθηκε στην ιστορική και Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την ηρωική Έξοδο.
Το Επιστημονικό Συνέδριο αποτέλεσε μία σημαντική συμβολή στις επετειακές εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, προσφέροντας την ευκαιρία για μια πολύπλευρη επιστημονική προσέγγιση του κορυφαίου αυτού γεγονότος της Ελληνικής Επαναστάσεως. Μέσα από τις επτά συνολικά θεματικές ενότητες και τις εισηγήσεις των συμμετεχόντων αναδείχθηκαν η ιστορική πραγματικότητα της πολιορκίας, η πίστη και η αυτοθυσία των υπερασπιστών, η διεθνής απήχηση της Εξόδου και η διαχρονική παρουσία της στη συλλογική μνήμη.
Η αναμενόμενη έκδοση των επιστημονικών εισηγήσεων θα αποτελέσει μια ακόμη πολύτιμη συμβολή στην ιστορική έρευνα και στη διάδοση της γνώσης για το Μεσολόγγι, το οποίο, δύο αιώνες μετά την ηρωική Έξοδο, εξακολουθεί να αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο αγώνα, αξιοπρέπειας και Ελευθερίας.
Με την επίσημη τελετή έναρξης και την πραγματοποίηση των δύο πρώτων θεματικών ενοτήτων ξεκίνησαν, την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2026, στο Τρικούπειο Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, οι εργασίες του Επιστημονικού Συνεδρίου με γενικό θέμα: «Μεσολόγγι 1826–2026: Τόπος Θυσίας και Οικουμενικό Σύμβολο Ελευθερίας».
Το Συνέδριο διοργανώνει η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, με τη φιλοξενία και τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την Ηρωική Έξοδο των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
Πρόκειται για μια σημαντική επιστημονική διοργάνωση, η οποία συγκεντρώνει διακεκριμένους πανεπιστημιακούς καθηγητές, ιστορικούς, ερευνητές και μελετητές, με σκοπό την πολύπλευρη προσέγγιση της ιστορίας του Μεσολογγίου και την ανάδειξη της ιστορικής, εθνικής, πνευματικής και οικουμενικής σημασίας της Εξόδου.
Η τελετή έναρξης πραγματοποιήθηκε στις 16:00΄ το απόγευμα με την Ακολουθία του Αγιασμού, την οποία τέλεσε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός.
Ακολούθως, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, ως εκπρόσωπος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερωνύμου και της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ανέγνωσε το μήνυμα του Μακαριωτάτου για την έναρξη του Συνεδρίου.
Χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης κ. Κωνσταντίνος Καραγκούνης, ο Περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδος κ. Νεκτάριος Φαρμάκης και ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου κ. Δημήτριος Ράπτης, ως εκπρόσωπος του Δημάρχου της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
Ο Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός κατά τον δικό του χαιρετισμό καλωσόρισε τους συνέδρους στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, χαρακτηρίζοντάς την «πόλη της θυσίας, της ελευθερίας και της ακατάλυτης μνήμης».
Ο Σεβασμιώτατος υπογράμμισε ότι το Συνέδριο αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό στο σύνολο των επετειακών δράσεων για τα διακόσια χρόνια από την Έξοδο, επισημαίνοντας ότι η απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος να αφιερώσει στην επέτειο αυτή το ετήσιο Επιστημονικό Συνέδριο της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος αναδεικνύει την ευρύτερη ιστορική, πνευματική και οικουμενική ακτινοβολία του γεγονότος.
Αναφερόμενος στην ιστορική φυσιογνωμία της Ιεράς Πόλεως, τόνισε ότι στο Μεσολόγγι η ιστορία είναι βαθιά χαραγμένη στη γη, στα τείχη, στις Εκκλησίες, στον Κήπο των Ηρώων, στη λιμνοθάλασσα και κυρίως στη συλλογική συνείδηση του λαού.
Επεσήμανε ότι πίσω από τα γεγονότα της Δεύτερης Πολιορκίας, τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις στερήσεις και τις κακουχίες, βρίσκονται άνθρωποι κάθε ηλικίας και κοινωνικής προέλευσης, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, κληρικοί και λαϊκοί, οι οποίοι επέλεξαν να υπερασπιστούν όχι μόνο τον τόπο τους, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, θεμελιωμένο στην ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη τιμή.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην οικουμενική διάσταση της Εξόδου, επισημαίνοντας ότι το Μεσολόγγι ανήκει πλέον στην ιστορική μνήμη ολόκληρου του Ελληνισμού και έχει καταστεί παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας.
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη σημασία που αποδίδει η Εκκλησία στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, την οποία αντιμετωπίζει ως ζωντανή παρακαταθήκη, ικανή να φωτίζει το παρόν και να προσανατολίζει το μέλλον. Υπογράμμισε ότι η παρουσία της Εκκλησίας στην ιστορία του Μεσολογγίου υπήρξε ουσιαστική, καθώς ο κλήρος και ο λαός συμμετείχαν ενεργά στον Αγώνα, ενώ η πίστη αποτέλεσε για τους Ελεύθερους Πολιορκημένους πηγή αντοχής, ελπίδας και εσωτερικής ελευθερίας.
«Αυτό είναι ίσως και το βαθύτερο μήνυμα της Εξόδου: ότι ο άνθρωπος μπορεί να στερηθεί τα πάντα αλλά δεν μπορεί να χάσει την ελευθερία της ψυχής του», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Συνδέοντας τα μηνύματα της Εξόδου με τις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής, ο Μητροπολίτης κ. Δαμασκηνός σημείωσε ότι η ιστορική μνήμη του Μεσολογγίου μάς καλεί να επαναπροσδιορίσουμε την αξία της ελευθερίας, της ευθύνης, της αλληλεγγύης, της πίστης, της φιλοπατρίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Τόνισε, μάλιστα, ότι ο σκοπός του Συνεδρίου είναι να προσεγγίσει επιστημονικά και τεκμηριωμένα τα γεγονότα, να φωτίσει άγνωστες πτυχές της ιστορίας και να αναδείξει τα διαχρονικά μηνύματα της θυσίας των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
Ευχαρίστησε θερμά τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερώνυμο και την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, την Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος και τον Πρόεδρο αυτής, Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιο, τον Πρόεδρο και τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής, τους εισηγητές και όλους όσοι συνέβαλαν στην προετοιμασία και την πραγματοποίηση του Συνεδρίου.
Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η φιλοξενία του Συνεδρίου στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου αποτελεί για την τοπική Εκκλησία ιδιαίτερη τιμή αλλά και χρέος απέναντι στους προγόνους, στην ιστορική αλήθεια και στις νεότερες γενιές, ώστε η μνήμη της Εξόδου να παραμείνει ζωντανή πηγή παιδείας, αυτογνωσίας και ελπίδας.
Στην τελετή έναρξης παρέστησαν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες: Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, ως εκπρόσωπος της Ιεράς Συνόδου και του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος, Πρόεδρος της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος, Λευκάδος και Ιθάκης κ. Θεόφιλος, Άρτης κ. Καλλίνικος, Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ. Χρυσόστομος και Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος.
Επίσης, παρέστησαν ο Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης κ. Κωνσταντίνος Καραγκούνης, ο Περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδος κ. Νεκτάριος Φαρμάκης, ο Αντιπεριφερειάρχης Αιτωλοακαρνανίας κ. Αθανάσιος Μαυρομμάτης, ο Αντιπεριφερειάρχης κ. Νικόλαος Κατσακιώρης, ο Δήμαρχος Ναυπάκτου κ. Βασίλειος Γκίζας, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου κ. Δημήτριος Ράπτης, ως εκπρόσωπο του απουσιάζοντος στην Κύπρο, Δημάρχου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, ο Ανώτερος Διοικητής Φρουράς Μεσολογγίου, εκπρόσωποι της Αστυνομικής Διεύθυνσης Αιτωλίας, της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, των τοπικών αρχών και φορέων, Κληρικοί, επιστήμονες, ερευνητές και σύνεδροι.
Την κήρυξη της έναρξης των επιστημονικών εργασιών πραγματοποίησε ο Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου, Καθηγητής της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών ΔΠΘ, κ. Εμμανουήλ Βαρβούνης.
Μετά την ολοκλήρωση της τελετής έναρξης ακολούθησαν οι εργασίες της Α΄ Θεματικής Ενότητας, με τίτλο «Το Χρονικό της Εξόδου και η καθημερινή ζωή στο Μεσολόγγι», υπό την προεδρία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου.
Κατά τη διάρκεια της ενότητας παρουσιάστηκαν εισηγήσεις που ανέδειξαν τα ιστορικά γεγονότα πριν και μετά την Έξοδο, την καθημερινή ζωή των υπερασπιστών της πόλεως κατά τη Δεύτερη Πολιορκία, τις αντιλήψεις περί δικαίου και δικαιοσύνης στο επαναστατημένο Μεσολόγγι, καθώς και τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν επίσης οι αναφορές στη ζωή των προσφύγων του Μεσολογγίου στον Κάλαμο και στις πληροφορίες που διασώζονται μέσα από ιδιωτικές επιστολές, ιστορικά αρχεία και απομνημονεύματα.
Εισηγήσεις παρουσίασαν η κα Χριστιαλένα Ξύγκη, η κα Σοφία Καρύμπαλη – Κυριαζή, η κα Μάνθα Ζωγράφου, ο κ. Μηνάς Αντύπας και η κα Θεοδώρα Ζαφειράτου.
Ακολούθησε η Β΄ Θεματική Ενότητα, με τίτλο «Πρόσωπα της Β΄ Πολιορκίας και της Εξόδου του Μεσολογγίου», υπό την προεδρία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού.
Οι εισηγήσεις επικεντρώθηκαν σε σημαντικές προσωπικότητες και ομάδες αγωνιστών που συνδέθηκαν με τα γεγονότα της Πολιορκίας και της Εξόδου, αναδεικνύοντας παράλληλα τη συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και του Κλήρου στον Αγώνα.
Εξετάστηκαν, μεταξύ άλλων, η προσωπικότητα του Νικολάου Κασομούλη και Επισκόπου Άρτης Πορφυρίου, η δράση των ιερωμένων κατά τη Δεύτερη Πολιορκία, η παρουσία και η προσφορά των γυναικών του Μεσολογγίου, καθώς και η συμμετοχή αγωνιστών από τη Μεσσηνία, τη Μάνη και τη Ναυπακτία.
Στη θεματική αυτή ενότητα εισηγήσεις παρουσίασαν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος, ο Καθηγητής Πρωτοπρ. Χριστοφόρος Χρόνης, ο κ. Γεώργιος Πιτσινέλης, ο κ. Βασίλειος Τσιαμάκης, η κα Ευγενία Κατούφα, ο κ. Ιωάννης Μπουγάς, ο κ. Νικόλαος Τριψιάνος και ο κ. Χαράλαμπος Χαραλαμπόπουλος.
Μετά την ολοκλήρωση της κάθε θεματικής ενότητος ο Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας απένειμε στους εισηγητές το αναμνηστικό μετάλλιο της Ιεράς Μητροπόλεως για την ένδοξη επέτειο της Εξόδου.
Την γενική ευθύνη και τον συντονισμό του Συνεδρίου επιμελήθηκε ο Γραμματεύς της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητας, Αρχιμ. Θεόκλητος Μέντης.
Οι εργασίες του Συνεδρίου συνεχίζονται το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026, με τις επόμενες θεματικές ενότητες, οι οποίες είναι αφιερωμένες στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Μεσολόγγι, στον Φιλελληνισμό, στην παρουσία της Εξόδου στον Τύπο της εποχής, στην επίδρασή της στη λογοτεχνία και την τέχνη, καθώς και στην ηθική, εθνική και διπλωματική σημασία της.
Το Συνέδριο θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026, με τον εκκλησιασμό των συνέδρων στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος Μεσολογγίου και την επίσκεψή τους στον Κήπο των Ηρώων.
Η παρακολούθηση των εργασιών του Συνεδρίου είναι ελεύθερη για το κοινό.
Ακολουθεί ο Χαιρετισμός του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού:
«Με ιδιαίτερη τιμή σας καλωσορίζω στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, στην πόλη της θυσίας, της ελευθερίας και της ακατάλυτης μνήμης και σας ευχαριστώ για την παρουσία σας στην έναρξη του Επιστημονικού Συνεδρίου το οποίο πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την Ηρωική Εξοδο της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Το Συνέδριο αυτό, το οποίο οργανώνεται από την Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, με τη φιλοξενία και τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας, αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό σταθμό στο σύνολο των επετειακών δράσεων για τα διακόσια χρόνια από το 1826. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, αποφάσισε να αφιερώσει στην επέτειο αυτή το ετήσιο Επιστημονικό Συνέδριο της Συνοδικής Επιτροπής, αναγνωρίζοντας ότι η Ηρωική Εξοδος του Μεσολογγίου δεν αποτελεί μόνον ένα κορυφαίο γεγονός της ελληνικής ιστορίας, αλλά ένα γεγονός με ευρύτερη ιστορική, πνευματική και οικουμενική ακτινοβολία.
Βρισκόμαστε, λοιπόν, σήμερα σε έναν τόπο όπου η Ιστορία δεν έχει απλώς καταγραφεί· έχει χαραχθεί στη γη, στα τείχη, στις εκκλησίες, στον Κήπο των Ηρώων, στη λιμνοθάλασσα, αλλά κυρίως στη συλλογική συνείδηση ενός λαού. Εδώ, στο Μεσολόγγι, η έννοια της ελευθερίας δεν υπήρξε ποτέ μια αφηρημένη ιδέα. Απέκτησε πρόσωπο, θυσία, πόνο, πίστη, αυταπάρνηση και τελικά ηρωική υπέρβαση του φόβου του θανάτου.
Η Έξοδος του 1826 είναι ένα γεγονός που όσο περισσότερο το μελετούμε, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε ότι δεν χωρά εύκολα στα όρια μιας απλής ιστορικής αφήγησης. Γιατί πίσω από τα γεγονότα της Β΄ Πολιορκίας, πίσω από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις στερήσεις και τις κακουχίες, υπάρχει ένας ολόκληρος λαός, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, κληρικοί και λαϊκοί, αγωνιστές και άμαχοι, επέλεξαν να υπερασπιστούν όχι απλώς έναν τόπο, αλλά έναν τρόπο ζωής και μια αξιακή αντίληψη για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη τιμή.
Και είναι ακριβώς αυτή η διάσταση που καθιστά το Μεσολόγγι διαχρονικό.
Το Μεσολόγγι δεν ανήκει μόνο στο 1826. Δεν ανήκει μόνο στην εποχή της Ελληνικής Επανάστασης. Δεν ανήκει μόνο στους Μεσολογγίτες ή στους Αιτωλοακαρνάνες. Το Μεσολόγγι ανήκει στην ιστορική μνήμη ολόκληρου του Ελληνισμού και, μέσα από την παγκόσμια απήχηση της Εξόδου, έχει καταστεί ένα οικουμενικό σύμβολο ελευθερίας. Αυτό ακριβώς υπηρετεί και ο τίτλος του Συνεδρίου μας: «Μεσολόγγι 1826–2026: Τόπος Θυσίας και Οικουμενικό Σύμβολο Ελευθερίας».
Η Εκκλησία, άλλωστε, δεν προσεγγίζει την ιστορική μνήμη ως μουσειακό αντικείμενο, αλλά ως ζωντανή παρακαταθήκη. Και τούτο διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία γνωρίζει ότι η μνήμη δεν είναι απλή αναφορά στο παρελθόν· είναι τρόπος να κατανοούμε το παρόν και να προσανατολίζουμε το μέλλον. Γι’ αυτό και η συμμετοχή της Εκκλησίας στην επέτειο των διακοσίων ετών από την Ηρωική Εξοδο δεν εξαντλείται σε μια σειρά επετειακών εκδηλώσεων, αλλά εκφράζει μια βαθύτερη ανάγκη να αναδείξουμε τις πνευματικές και ανθρωπιστικές αξίες που ανέδειξε η θυσία των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Ιδιαίτερη θέση μέσα σε αυτή την ιστορική και πνευματική πραγματικότητα έχει η παρουσία της Εκκλησίας στην Ιερή Πόλη. Οι ναοί της πόλεως, ο κλήρος και οι απλοί άνθρωποί της δεν στάθηκαν στο περιθώριο της ιστορίας. Συμμετείχαν στο δράμα, το έζησαν, το υπέστησαν και το πλήρωσαν με την ίδια τους τη ζωή. Η πίστη δεν υπήρξε για τους Πολιορκημένους μια θεωρητική διακήρυξη· υπήρξε δύναμη αντοχής, ελπίδας και εσωτερικής ελευθερίας.
Αυτό είναι ίσως και το βαθύτερο μήνυμα της Εξόδου: ότι ο άνθρωπος μπορεί να στερηθεί τα πάντα αλλά δεν μπορεί να χάσει την ελευθερία της ψυχής του.
Και αυτή η αλήθεια έχει ιδιαίτερη σημασία στη δική μας εποχή. Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, σε μια κοινωνία που συχνά δυσκολεύεται να συμφωνήσει ακόμη και ως προς τις βασικές αξίες της, η μνήμη του Μεσολογγίου, μας καλεί να ξαναδούμε τι σημαίνουν οι έννοιες ελευθερία, ευθύνη, αλληλεγγύη, πίστη, φιλοπατρία και ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επαναλάβουμε απλώς ότι το Μεσολόγγι ήταν ηρωικό. Το ζητούμενο είναι να ερευνήσουμε, να τεκμηριώσουμε και να κατανοήσουμε γιατί υπήρξε ηρωικό και ποια μηνύματα μπορεί να προσφέρει στη σημερινή κοινωνία.
Αυτόν ακριβώς τον σκοπό υπηρετεί το επιστημονικό συνέδριο που αρχίζει σήμερα. Οι εισηγήσεις, οι έρευνες και οι επιστημονικές προσεγγίσεις των εκλεκτών εισηγητών, θα φωτίσουν διαφορετικές πλευρές της ιστορίας του Μεσολογγίου, της κοινωνίας του, των προσώπων που πρωταγωνίστησαν, της καθημερινής ζωής της Δεύτερης Πολιορκίας και της Εξόδου, αλλά και της απήχησης που είχε και εξακολουθεί να έχει το Μεσολόγγι στην ελληνική και διεθνή ιστορική συνείδηση. Ο επιστημονικός σχεδιασμός του Συνεδρίου κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση, με στόχο να αναδειχθούν νέες πτυχές και τεκμήρια της ιστορίας και της ανθρωπογεωγραφίας της πόλεως και να φωτιστεί η διαχρονική ακτινοβολία της Εξόδου.
Ας μου επιτρέψετε, στο σημείο αυτό, να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος και ιδιαιτέρως προς την Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος για την σημερινή πρωτοβουλία, καθώς και προς τον Πρόεδρο και τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής, τους εισηγητές και όλους όσοι εργάστηκαν για την προετοιμασία του Συνεδρίου.
Εκ μέρους της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας, σας διαβεβαιώνω ότι η φιλοξενία αυτού του Συνεδρίου στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου αποτελεί για εμάς τιμή, αλλά ταυτόχρονα και χρέος. Χρέος απέναντι στους προγόνους μας, χρέος απέναντι στην ιστορική αλήθεια και κυρίως, χρέος απέναντι στις νεότερες γενιές, ώστε η μνήμη της Εξόδου να μην περιοριστεί σε μια ετήσια επέτειο, αλλά να παραμείνει ζωντανή ως πηγή παιδείας, αυτογνωσίας και ελπίδας.
Ας αφήσουμε, λοιπόν, την επιστήμη να φωτίσει τα γεγονότα, την ιστορική έρευνα να αναδείξει τις άγνωστες πλευρές τους και τη ζωντανή μνήμη του Μεσολογγίου να μας υπενθυμίσει ότι υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η Ιστορία γίνεται υπέρβαση και ο άνθρωπος, ακόμη και μέσα στην απόλυτη δοκιμασία, αποδεικνύει ότι μπορεί να σταθεί υψηλότερα από τον φόβο, την ανάγκη και τον ίδιο τον θάνατο.
Γιατί το Μεσολόγγι δεν μας διδάσκει μόνο πώς διεκδικήθηκε η ελευθερία.
Μας διδάσκει τί σημαίνει να αξίζει κανείς να είναι ελεύθερος.
Και διακόσια χρόνια μετά, η φωνή των Ελευθέρων Πολιορκημένων εξακολουθεί να φθάνει μέχρι τις ημέρες μας, όχι ως ένας μακρινός απόηχος του παρελθόντος, αλλά ως μια ζωντανή μαρτυρία ότι η ελευθερία, η πίστη, η αξιοπρέπεια και η θυσία μπορούν να μετατρέψουν έναν μικρό τόπο σε σύμβολο ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Με αυτές τις σκέψεις, σας καλωσορίζω στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου και εύχομαι ολόψυχα οι εργασίες του Συνεδρίου να είναι καρποφόρες, δημιουργικές και αντάξιες της ιστορικής σημασίας του τόπου στον οποίο πραγματοποιούνται.
Σας ευχαριστώ».