Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος:
Κορυφώθηκαν σήμερα, Κυριακή των Βαΐων, 5 Απριλίου 2026 οι λαμπρές λατρευτικές και εορταστικές εκδηλώσεις για τον εορτασμό της 200ης Επετείου της Ηρωικής Εξόδου της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, παρουσία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερωνύμου Β’, του Εξοχωτάτου Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Τασούλα και του Εξοχωτάτου Πρωθυπουργού της Ελλάδος κ. Κυριάκου Μητσοτάκη.
Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος τελέσθηκαν ο Όρθρος και η πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Χαλκίδος κ. Χρυσοστόμου, Αντιπροέδρου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και συλλειτουργούντων των Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Πατρών κ. Χρυσοστόμου και Πολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίου, Μελών της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, των Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου και Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού και του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Επιδαύρου κ. Νικοδήμου.
Στις Εορτές Εξόδου 2026 συμμετέχει, επίσης, τιμητική αντιπροσωπεία της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους, αποτελούμενη από τον Ιερομόναχο Ιερώνυμο Σιμωνοπετρίτη, τον Μοναχό Νικόδημο Αγιοπαυλίτη και τον Ιερομόναχο Σισώη Ξενοφωντινό. Η Ιερά Κοινότητα, ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας και απέστειλε την τριμελή τιμητική αντιπροσωπεία, εν όψει της ελεύσεως της Ιεράς και Θαυματουργού Εικόνος της Παναγίας «Άξιον Εστί», από το Άγιον Όρος στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, την Πέμπτη 30 Απριλίου 2026.
Ακολούθησε η επίσημη Δοξολογία, προεξάρχοντος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερωνύμου Β’, ο οποίος εκφώνησε την ακόλουθη πανηγυρική ομιλία:
«Είν’ έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτων
Δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν,
Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο» (Διονυσίου Σολωμού, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», σχεδίασμα Γ΄, στ. 13.)
Τιμούμε σήμερα την ακροτελεύτια πράξη και το σπουδαιότερο πνευματικό αποτύπωμα της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Διακόσια χρόνια μετά την Ηρωική Έξοδο, το έθνος ακουμπά με ευλάβεια στο Μεσολόγγι και όλοι μας προσκυνούμε το αιματοβαμμένο του χώμα, πάνω στο οποίο κάθε βήμα είναι μνήμη και κάθε ανάσα μας ιστορία.
Σ’ αυτόν τον τόπο η ιστορία δεν είναι κοινό ανάγνωσμα, αλλά ιερό βίωμα. Η Έξοδος δεν είναι απλή ιστορική λεπτομέρεια, αλλά η έμπρακτη και βιωματική απόδειξη ότι η Ελευθερία δεν κατακτιέται με ευχολόγια, αλλά με θυσίες και αίματα. Είναι το κρίσιμο εκείνο σημείο, όπου οι Μεσολογγίτες, γυμνοί από κάθε υλικό στήριγμα, αναμετρήθηκαν με την ψυχή τους και επέλεξαν την ελευθερία.
Στάθηκαν όρθιοι απέναντι στο σκοτάδι και το νίκησαν με το φως της συνείδησής τους. Μας δίδαξαν την αληθινή ελευθερία, που δεν μετριέται με την χρονική έκταση της ζωής ή την κατίσχυση των δικαιωμάτων, ενίοτε εις βάρος των άλλων, αλλά με την ποιότητα του θανάτου. Επέλεξαν να πεθάνουν ελεύθεροι, παρά να ζήσουν ατιμασμένοι και σκλαβωμένοι
Της Εξόδου το Ανάγνωσμα γυρίζει τις μνήμες μας τις πρώτες πρωινές ώρες του Απριλίου του 1826. Ξημέρωμα Κυριακής των Βαΐων. Στην καρδιά της άνοιξης, που η γη ανθοστολίζεται, ο ήλιος καταυγάζει τα πάντα, οι αισθήσεις αναρριγούν, διψασμένες για ζωή και δημιουργία, επέλεξαν οι «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» να εξέλθουν εκ του θανάτου εις την ζωήν.
Είχαν προηγηθεί δώδεκα μήνες σκληρής πολιορκίας. Οι κρουνοί του ανεφοδιασμού είχαν πλέον κλείσει. Τις αντιστάσεις τους λύγισαν και τις σωματικές τους δυνάμεις κατέβαλαν η πείνα, οι ασθένειες, η εξαθλίωση και όχι η φοβέρα του εχθρού. Εκείνος, πολλές φορές, τους πρότεινε παράδοση και συνθηκολόγηση με όρους ευνοϊκούς.
Η επιλογή της Εξόδου ήταν πλέον, μονόδρομος, για να βγουν από την τραγικότητα του αργού θανάτου και την ατιμωτική παράδοση των επιζώντων. Γι’ αυτό, διέλυσε τον φόβο τους και επέδρασε καταλυτικά στο ηθικό τους.
Πλέον, κατά τον Μεσολογγίτη μεγάλο ποιητή Κωστή Παλαμά, «δεν υπήρχαν εντός των τειχών ούτε άνδρες, ούτε γυναίκες, ούτε γέροντες, ούτε παιδιά, ούτε ασθενείς, ούτε πληγωμένοι. Υπήρχαν, απλούστατα, ήρωες».
Το σχέδιο της Εξόδου κατήρτισε και υπαγόρευσε ο θρυλικός και μαρτυρικός Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ. Επρόκειτο για κείμενο ιερό, που άρχιζε με την επίκληση «εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος». Ήταν ένας συνδυασμός πίστεως και φιλοπατρίας, που περιέγραψε με την αθάνατη πένα του ο Εθνικός μας Ποιητής Διονύσιος Σολωμός: «Σκέψου βαθειά και σταθερά τη φύση της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πίστη και η Πατρίδα…».
Η απόφαση της Εξόδου εκφράζει την βαθειά πίστη των Μεσολογγιτών, των Σουλιωτών και των άλλων πολιορκημένων στον Θεό. Είχαν επίγνωση, ότι το Γένος πορεύεται στον χρόνο και στην ιστορία σε μια πορεία Σταυροαναστάσιμη.
Γνώριζαν, ότι σε ανθρώπους που έχουν στην καρδιά τους τον Χριστό και στα χείλη τους την Πατρίδα δεν ταιριάζει η παράδοση, η υποταγή· δεν είναι επιλογή η σκλαβιά. Έτσι, η Έξοδος δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική πράξη ηρωισμού και απελπισίας, αλλά μία Λειτουργική πράξη, προέκταση της τελευταίας Θείας Λειτουργίας, όπου ο Ρωγών Ιωσήφ τους μετέδωσε την όντως Ζωή, το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, όλοι μαζί ομολόγησαν πίστη στον Χριστό του Σταυρού και της Αναστάσεως και ξεκίνησαν την πορεία προς την αθανασία.
Σήμερα, δύο αιώνες μετά, το Μεσολόγγι μας καλεί ξανά σε Έξοδο. Όχι με όπλα, αλλά με συνείδηση.
Όχι με αίμα, αλλά με ευθύνη. Μας καλεί να εξέλθουμε από την αδιαφορία, τον ατομισμό, την λήθη των αξιών. Να επαναπροσδιορίσουμε τί σημαίνει Ελευθερία, τί σημαίνει θυσία, τί σημαίνει να ανήκεις σε έναν λαό που δεν έμαθε να ζει γονατισμένος.
Ας μετατρέψουμε όλοι την μνήμη σε πνευματική δύναμη, την ιστορία σε Παιδεία και την πίστη σε τρόπο και πράξη ζωής.
Το φως της Εξόδου μάς καλεί και σήμερα, όπως τότε· οφείλουμε να βαδίσουμε προς αυτό. Με πίστη, με ενότητα, με θάρρος. Γιατί μόνο όποιος τολμά την Έξοδο αξιώνεται το Φως.
Υποκλινόμαστε στη μνήμη των Ηρώων, γνωστών και αγνώστων.
Και μετατρέπουμε τήν Εξοδο από ιστορική μνήμη σε ζωντανή πράξη — σε κανόνα ζωής για το παρόν και το μέλλον μας.
Ας γίνουμε, λοιπόν, άξιοι φορείς της. Ας κρατήσουμε το Φως άσβεστο μέσα μας.
Και όταν έρθει η ώρα της δικής μας δοκιμασίας, ας μη δειλιάσουμε. Ας βαδίσουμε ευθεία Ας βαδίσουμε ευθεία προς το Φως — ώστε η πορεία μας να γίνει κι αυτή μαρτυρία, κι η ζωή μας μια νέα Έξοδος».
Αμέσως μετά ξεκίνησε η ιερά λιτανευτική Πομπή με την συμμετοχή μαθητών των Σχολείων της Ιεράς Πόλεως, φιλαρμονικών και μελών πολιτιστικών συλλόγων του Νομού Αιτωλοακαρνανίας και άλλων Νομών.
Με την ιερά λιτανεία μεταφέρθηκε η Εικόνα της Εξόδου, το Ιερό Λάβαρο και ο Σταυρός Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ στον Κήπο των Ηρώων της Ιεράς Πόλεως.
Στον Τύμβο, όπου φυλάσσονται τα οστά των πεσόντων, τελέσθηκε επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως «των αειμνήστων αγωνιστών και προμάχων της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου, Ιωσήφ και Πορφυρίου των Αρχιερέων και πάντων των μετ’ αυτών εν τη ηρωική Εξόδω αγωνισαμένων και πεσόντων πατέρων και αδελφών ημών, Ελλήνων τε και Φιλελλήνων».
Ακολούθησαν η κατάθεση στεφάνου από τον Εξοχώτατο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνο Τασούλα και η εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας από τον Εξοχώτατο Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, ενώ η υψίφωνος κα Βίβιαν Ντάγκλας απέδωσε το μοιρολόι «Να ζει το Μεσολόγγι».
Τιμώμενη Χώρα κατά τον φετινό εορτασμό ήταν η Γαλλία και τιμώμενος Δήμος, ο Δήμος Κεντρική Κερκύρας και Διαποντίων Νήσων.
Το απόγευμα, η Εικόνα της Εξόδου, το Ιερό Λάβαρο και ο Σταυρός Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ θα επιστρέψουν με λιτανευτική πομπή στην αίθουσα του Μουσείου Ιστορίας και Τέχνης, όπου φυλάσσονται μόνιμα.
Πρωθυπουργός της Ελλάδας:
Εξοχότατε κ. Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Δήμαρχε της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου, κ. Περιφερειάρχα, Σεβασμιώτατοι, κυρίες και κύριοι,
Δύο ολόκληροι αιώνες πέρασαν από εκείνη την ασέληνη νύχτα του Απριλίου, όταν την Ιστορία σφράγισε η ηρωική κραυγή ενός λαού που επέλεξε την υπέρτατη θυσία από τις αλυσίδες της σκλαβιάς.
Μια πράξη που έγινε το ηθικό θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το σύγχρονο ελληνικό κράτος, αλλά και ένα από τα ιστορικά εκείνα γεγονότα που επαναπροσδιορίζουν μέχρι σήμερα την ουσία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Δεν υπήρξαν τυχαία τα λόγια του εθνικού μας ποιητή. «Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι», έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός περιγράφοντας τη λαβωμένη Ιερή Πόλη. Αυτό ακριβώς το σημείο του χάρτη, το Μεσολόγγι, εδώ όπου ηρωισμός και τραγωδία διασταυρώθηκαν, με αποτέλεσμα να γραφτεί με αίμα μια από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της εθνικής μας διαδρομής.
Όσο, μάλιστα, οδεύουμε πιο βαθιά σε έναν αβέβαιο 21ο αιώνα τόσο περισσότερο η Έξοδος χρησιμεύει ως οδηγός προς το μέλλον. Σήμερα, συνεπώς, δεν βρισκόμαστε εδώ συμμετέχοντας απλά σε μία εθιμοτυπική τελετουργία, αλλά για να αντλήσουμε διδάγματα από τη φωτιά που έκαιγε στις καρδιές των ελεύθερων πολιορκημένων και να αναμετρηθούμε έτσι με την κομβική σημασία που αποκτά για το παρόν.
Γιατί είναι, πράγματι, πολλά τα μηνύματα που εκπέμπονται επί 200 χρόνια από τούτο εδώ τον τόπο, με πρώτο και σημαντικότερο ανάμεσά τους την αγάπη για την ελευθερία, που ταυτίζεται και ενίοτε ξεπερνά ακόμα και τον πόθο για την ίδια τη ζωή.
Ένα άλμα στο αβέβαιο, με μόνο στόχο να μην υποδουλωθείς, ώστε να αποκαλυφθεί με αυτόν τον δραματικό τρόπο το σημείο εκείνο που μετατρέπει τον καθημερινό άνθρωπο σε πραγματικό ήρωα.
Η μνήμη των πολιορκημένων, βέβαια, «άχρονη μπροστά τους θα γονατίσει», όπως έγραψε ο Παλαμάς. Από μόνη της, ωστόσο, η μνήμη δεν αρκεί. Η κατανόηση αποτελεί χρέος μας, καθώς η Ιστορία δεν είναι μουσείο, είναι καθρέφτης, με το Μεσολόγγι να αποτυπώνει σε αυτόν τον καθρέφτη την υπερβατική αλλά και την κτηνώδη όψη της ανθρωπότητας. Είναι μία δίδυμη αναμέτρηση που συνοδεύει, δυστυχώς, την εξέλιξη όλων των κοινωνιών.
Τότε, επί μήνες ολόκληρους, η τεράστια δύναμη της οθωμανικής και αιγυπτιακής αυτοκρατορίας σφυροκοπούσε με σφοδρότητα τα τείχη της πόλης. Δεν ήταν όμως, μόνο, οι οβίδες, ήταν και ο αδίστακτος εχθρός της πείνας, που σταδιακά εξόντωνε άντρες, γυναίκες και παιδιά. Μία οδυνηρή στέρηση, που με τη σειρά της στερούσε από τους αγωνιστές ακόμα και το δικαίωμα σε ένα ένδοξο αλλά γρήγορο τέλος.
Κι όμως, καθώς τα σώματα εξαϋλώνονταν, το πνεύμα των πολιορκημένων γινόταν ολοένα και πιο ισχυρό. Και αυτό το ξεχωριστό ανάστημα, που με τον καιρό υψωνόταν, ήταν αυτό που φόβισε τελικά περισσότερο τους πολιορκητές. Ώστε όταν πρότειναν ανακωχή και παράδοση, να πάρουν μία απάντηση που τα έλεγε όλα: «τα κλειδιά του Μεσολογγίου είναι κρεμασμένα στις μπούκες των κανονιών μας».
Αυτός ο τόπος, λοιπόν, δεν υπήρξε απλά ένα στρατηγικό οχυρό από πέτρα και χώμα. Με κινητήρια δύναμη το θάρρος των ανθρώπων του, αναδείχθηκε σε ένα φρούριο της ανθρώπινης αντοχής. Το τελευταίο οδόφραγμα της ψυχής και του πνεύματος έναντι στο κύμα της υποδούλωσης.
Γι’ αυτό, άλλωστε, και η τραγική έκβαση των γεγονότων δεν καταγράφηκε ποτέ στη συλλογική συνείδηση ως ήττα. Διότι μπορεί οι πύλες τελικά να άνοιξαν, τα τείχη να έπεσαν και η πόλη να ισοπεδώθηκε από την οργή του εχθρού. Σύμφωνα με τον ψυχρό στρατιωτικό απολογισμό, το Μεσολόγγι δεν άντεξε. Όμως, είναι άλλο να χάνεις ένα οχυρό και άλλο να χάνεις έναν αγώνα για την ελευθερία και την αξιοπρέπειά σου. Και όσοι βγήκαν όρθιοι εκείνη τη νύχτα, γνώριζαν αυτή τη διαφορά πιο καθαρά από τον καθένα.
Η Έξοδος, συνεπώς, δεν ήταν μία απεγνωσμένη απόπειρα. Ήταν η μοναδική επιλογή για όποιον είχε οριστικά αποφασίσει ότι δεν θα υποχωρήσει, για να συνεχίσει να πολεμά από άλλα μετερίζια. Με άλλα λόγια, υπήρξε μία κίνηση αυτοθυσίας αλλά και προοπτικής. Κίνηση στην οποία κατέληξαν οι Μεσολογγίτες -και αυτό πρέπει να το θυμίζουμε- συλλογικά και συνειδητά, να ορίσουν εκείνοι μέχρι τελευταίας στιγμής τον τρόπο της αντίστασής τους.
Και με τον τρόπο αυτό σηματοδοτήθηκε ο απόλυτος ηθικός θρίαμβος ενός λαού, που πεινασμένος και αποδεκατισμένος, αντί για σκλαβωμένη επιβίωση επέλεξε την αξιοπρέπεια.
Αντί για το σκοτάδι επέλεξε το φως. Ένα φως το οποίο αφύπνισε αμέσως τη διεθνή συνείδηση, μετατρέποντας το ρεύμα του φιλελληνισμού από ρομαντικό συναίσθημα σε γεωπολιτική αναγκαιότητα.
Ενώ, ταυτόχρονα, μετουσιώθηκε σε υψηλή τέχνη, από τους στίχους και του Βύρωνα και του Hugo, μέχρι τα εμβληματικά έργα του Delacroix, ένα από τα οποία φιλοξενεί το Ξενοκράτειο Μουσείο, μετά την επιστροφή στον γενέθλιο τόπο της έμπνευσής του.
Αποδεικνύοντας ότι το κίνημα εκείνο δεν ήταν απλά μία έκφραση συμπόνοιας, αλλά μια έμπρακτη αναγνώριση του δικαιώματος των Ελλήνων να ζήσουν ελεύθεροι.
Έτσι, ο ελληνικός αγώνας έγινε σύντομα οικουμενικός, με καταλύτη όσα συνέβησαν εδώ, σε αυτόν τον ιερό τόπο. Με τις μεγάλες δυνάμεις να αντιλαμβάνονται πως το ελληνικό ζήτημα δεν λύνεται παρά μόνο με ανεξαρτησία και με μία αλυσίδα εξελίξεων που οδηγεί τελικά στη συγκρότηση του κράτους μας.
Χωρίς το Μεσολόγγι, χωρίς την Έξοδο, δεν θα υπήρχε Ναβαρίνο. Όπως και δίχως την Ιερή Πόλη πιθανότατα δεν θα υπήρχε η σύγχρονη Ελλάδα.
Αλλά και εντός των τειχών, είχαμε ένα μοναδικό παράδειγμα ενότητας και αλληλεγγύης, που τα κράτησε για καιρό όρθια. Άνθρωποι με διαφορετική καταγωγή, με διαφορετική ιδιοσυγκρασία και σκέψη, ορκίστηκαν να καταστείλουν τις όποιες προσωπικές τους φιλοδοξίες και να εξορίσουν κάθε διαμάχη. Διαμόρφωσαν, έτσι, ένα ξεχωριστό ορόσημο ομόνοιας.
Να γιατί μίλησα στην αρχή για τα πολλά και παράλληλα μηνύματα που εκπέμπει τούτος ο τόπος. Μηνύματα μαζικής δράσης, προσωπικής υπέρβασης και συνειδητής ενότητας. Μηνύματα, δηλαδή, που απέκτησαν εμβέλεια, πέρα από τον χώρο απ’ όπου πήγαζαν, σμιλεύοντας την Ιστορία, ώστε οι πράξεις αυτής της συγκεκριμένης περιόδου να γίνουν τελικά σύμβολα διαχρονικά.
Έτσι, 200 χρόνια μετά, η Έξοδος εξακολουθεί να μας καλεί σε μία είσοδο στην εθνική αυτογνωσία. Πολύ περισσότερο όταν στις μέρες μας, κ. Πρόεδρε, οι απειλές είναι πολλές και η ειρήνη στη γειτονιά μας δεν είναι καθόλου δεδομένη. Ενώ οι προκλήσεις μπορεί να είναι διαφορετικές, πολλά όμως από τα ζητούμενα παραμένουν τα ίδια. Με πρώτο την ενότητα του λαού μας και τη θωράκιση της εθνικής αξιοπρέπειας και αυτοπεποίθησης.
Πριν από δύο αιώνες, η Ελλάδα ήταν ένα «μικρό» έθνος -δεν είχε καν συγκροτηθεί σε κράτος- που ζητούσε με αγωνία τότε τη βοήθεια των μεγάλων δυνάμεων για να δικαιωθεί ο αγώνας της.
Σήμερα είμαστε ένα κυρίαρχο κράτος, με σημαντικό ευρωπαϊκό και διεθνές εκτόπισμα, με απόρθητα σύνορα και με πανίσχυρες Ένοπλες Δυνάμεις, με μια δυναμική οικονομία που στηρίζει όσο καλύτερα μπορεί την κοινωνία, αλλά και με ενωμένους τους πολίτες της.
Αυτή η αναβαθμισμένη θέση μας επιτρέπει να είμαστε παρόντες όπου μας χρειάζεται ο Ελληνισμός. Κάτι που αποδείξαμε πρόσφατα, με την άμεση υποστήριξή μας στην Κύπρο απέναντι στους κινδύνους από τη σύρραξη στο Ιράν, παραμένοντας ένας πυλώνας σταθερότητας σε έναν κόσμο αστάθειας και μια χώρα σε αναπτυξιακή τροχιά εν μέσω ενός αβέβαιου διεθνούς περιβάλλοντος.
Το Μεσολόγγι μας καλεί, συνεπώς, να σκεφτούμε ότι η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι ποτέ δεδομένες. Είναι ζωντανοί οργανισμοί που χρειάζονται φροντίδα, κάτι που σημαίνει και συμμετοχή και ευθύνη. Γιατί, ας μην ξεχνάμε ότι τότε οι ήρωες του 1826 αγωνίστηκαν με ό,τι είχαν, γνωρίζοντας ότι έλεγαν «όχι» στην ατιμωτική παράδοση, χωρίς μάλιστα να έχουν χρόνο και μέσα για να το υπερασπιστούν.
Θα έλεγα λοιπόν ότι, παρά τις δυσκολίες, πραγματοποιούμε και εμείς με τη σειρά μας τη δική μας έξοδο από μία Ελλάδα χαμηλών προσδοκιών σε εκείνη των μεγάλων διεκδικήσεων και των υψηλών απαιτήσεων. Μακριά από το σκοτάδι της τοξικότητας και την καθήλωση της εσωστρέφειας, σε μια προσπάθεια, ωστόσο, που προϋποθέτει και σήμερα ενότητα, σιγουριά και πολιτική ωριμότητα.
Και αυτό γιατί θα ήταν λάθος, στην παρούσα συγκυρία, εάν δεν τοποθετούσαμε τη χώρα στη μεγάλη εικόνα που την περιβάλλει. Μια εικόνα που, δυστυχώς, προοιωνίζεται γεωπολιτικές ανατροπές οι οποίες απαιτούν αμυντική και διπλωματική εγρήγορση, οικονομικούς τριγμούς που θα μας καλέσουν σε ρεαλιστικές αλλά απαραίτητες αναπροσαρμογές ώστε να προσαρμόσουμε την κοινωνία, αλλά και λαϊκιστικές εξάρσεις, οι οποίες μόνο με την αντεπίθεση του «μετώπου της αλήθειας» μπορούν να ηττηθούν.
Οι πρόγονοί μας, άλλωστε, δεν στάθηκαν δίπλα-δίπλα επειδή συμφωνούσαν σε όλα, αλλά γιατί πρόταξαν τη γνώση ότι παλεύουν για κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους.
Αυτή την αίσθηση του κοινού πεπρωμένου είναι, νομίζω, αυτό που οφείλουμε τώρα ο ένας στον άλλον και όλοι μαζί στην πατρίδα. Μία πυξίδα, ώστε μέσα στα ταραγμένα διεθνή νερά το εθνικό σκάφος να πλέει πάντα ελεύθερο και ποτέ πολιορκημένο.
Σας ευχαριστώ.
Προεδρία της Δημοκρατίας:
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας παρέστη στις εκδηλώσεις του Δήμου Μεσολογγίου για τον εορτασμό της 200ης επετείου της Εξόδου των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
Ο κ. Τασούλας, μετά τη δοξολογία στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος, προεξάρχοντος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου, παρακολούθησε την παρέλαση και ακολούθως συμμετείχε στην πομπή της Εικόνας της Εξόδου προς τον Κήπο των Ηρώων, όπου κατέθεσε στεφάνι. Στη συνέχεια, απένειμε τα έπαθλα στους νικητές του 78ου αγώνα «Δρόμος Θυσίας» και έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Η ηρωική Έξοδος του Μεσολογγίου πριν 200 χρόνια αντανακλά στον υπέρτατο βαθμό τη δόξα, την απήχηση και τα διδάγματα συνολικά της ελληνικής επανάστασης του 1821!
Η δόξα της πολιορκίας του Μεσολογγίου δεν στεφανώνει τους βάρβαρους εισβολείς, στεφανώνει τους Ελεύθερους Πολιορκημένους που έκαναν πράξη με την αυτοθυσία και τον ηρωισμό τους το «ελευθερία ή θάνατος».
Τα διδάγματα της Εξόδου μας λένε πόσο πολύτιμη είναι τελικά η ελευθερία μας. Με τι πρωτοφανείς και ανυπολόγιστες θυσίες κατακτήθηκε και πόσο ευλαβικά πρέπει να την προστατέψουμε.
Προστατεύουμε, λοιπόν, σήμερα την ενότητά μας, τη συνοχή μας και τις εθνικές αξίες μας που είναι ασπίδες μέσα στη διεθνή αναστάτωση που μας περιβάλλει. Προστατεύουμε τελικά την ελευθερία που μας χάρισε και η Έξοδος και ευγνωμονούμε γι’ αυτό αιώνια τους Ελεύθερους Πολιορκημένους!»
Στη συνέχεια, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μετέβη στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο και ξεναγήθηκε στην έκθεση «Μεσολόγγι 1826 – 2026: Με τα χρώματα του Ντελακρουά», στην οποία παρουσιάζεται – για πρώτη φορά στη χώρα μας – το εμβληματικό έργο του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου».
Σε ιδιαίτερα συγκινησιακό κλίμα και με τη δέουσα λαμπρότητα πραγματοποιήθηκαν οι εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την ηρωική Έξοδο των Ελευθέρων Πολιορκημένων, στον Κήπο των Ηρώων, στην Ιερά Πόλη Μεσολογγίου.
Κεντρική στιγμή των εκδηλώσεων αποτέλεσε ο πανηγυρικός λόγος του Δημάρχου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, Σπύρου Διαμαντόπουλου, ο οποίος ανέδειξε το διαχρονικό μήνυμα της θυσίας και της ελευθερίας, υπογραμμίζοντας την ευθύνη της σύγχρονης κοινωνίας απέναντι στην ιστορική κληρονομιά.
Ο Δήμαρχος Μεσολογγίου, ως ο Δήμαρχος της Διακοσιοστής Επετείου της Εξόδου, αναφέρθηκε στη μοναδική σημασία της επετείου, τονίζοντας ότι τα 200 χρόνια αποτελούν ένα κορυφαίο ιστορικό ορόσημο για την πόλη και ολόκληρο τον Ελληνισμό.
Στον λόγο του, υπογράμμισε ότι το Μεσολόγγι δεν είναι απλώς ένας τόπος μνήμης, αλλά ένας τόπος που απαιτεί καθημερινή στάση ευθύνης, υπηρεσίας και προσφοράς. Όπως επεσήμανε, η θυσία των Εξοδιτών δεν αποτελεί μόνο στοιχείο ιστορικής υπερηφάνειας, αλλά και διαρκή οδηγό για το παρόν και το μέλλον.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη ενότητας και συλλογικής προσπάθειας, επισημαίνοντας ότι η ιστορική παρακαταθήκη της πόλης οφείλει να αποτελέσει τη βάση για έναν σύγχρονο αναπτυξιακό και πολιτιστικό προσανατολισμό, αντάξιο της σημασίας της.
Παράλληλα, ανέδειξε τη διεθνή διάσταση της Εξόδου, σημειώνοντας ότι το Μεσολόγγι αποτελεί διαχρονικό σύμβολο ελευθερίας με παγκόσμια απήχηση, που συνεχίζει να εμπνέει την τέχνη και τον πολιτισμό.
Ο λόγος του Δημάρχου κορυφώθηκε με αναφορά στον Τύμβο των Ηρώων, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ως σημείου αναφοράς της εθνικής μνήμης.
Οι εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από την Έξοδο επιβεβαιώνουν τον διαχρονικό ρόλο του Μεσολογγίου ως τόπου ιστορικής μνήμης και παγκόσμιου συμβολισμού, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν την ανάγκη διατήρησης και ανάδειξης της μοναδικής του ταυτότητας στο σύγχρονο περιβάλλον.
Ακολουθεί ολόκληρος ο πανηγυρικός λόγος του Δημάρχου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, Σπύρου Διαμαντόπουλου:
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
«Ἐν ὀνόματι τῆς Ἁγίας Τριάδος.
Βλέποντας τον εαυτό μας, το στράτευμα και τους πολίτες, μικρούς και μεγάλους, να έχουν στερηθεί όλα τα κατεπείγοντα και αναγκαία της ζωής εδώ και σαράντα ημέρες, και ότι εκπληρώσαμε τα χρέη μας ως πιστοί στρατιώτες της Πατρίδας σε αυτή τη στενή πολιορκία, και ότι αν υπομείνουμε ακόμη μία ημέρα, θα πεθάνουμε όλοι όρθιοι στους δρόμους, θεωρώντας ακόμη ότι μας εξέλιπε κάθε ελπίδα βοήθειας και προμηθειών, τόσο από τη θάλασσα όσο και από τη στεριά, ώστε να μπορέσουμε να βαστάξουμε, ενώ βρισκόμαστε νικητές του εχθρού, αποφασίσαμε ομοφώνως: Η Έξοδός μας να γίνει τη νύχτα, στις δύο ώρες της νυκτός, στις 10 Απριλίου, ημέρα Σάββατο, ξημερώνοντας των Βαΐων.»
Δεν υπάρχει στην Ιστορία της Πατρίδας μας κείμενο πιο γυμνό από ελπίδα και συνάμα πιο γεμάτο από αξιοπρέπεια.
Μια ολόκληρη πόλη, παιδιά, γυναίκες, γέροντες και πολεμιστές γνωρίζουν πως το τέλος πλησιάζει κι όμως, εκείνη την ώρα δεν γράφουν για την πείνα, δεν γράφουν για τον φόβο.
Γράφουν για το καθήκον, το χρέος, την αξιοπρέπεια. Αποφασίζουν την Έξοδο ενώ βρίσκονται νικητές του εχθρού. «Πράγμα όπου δεν έγινε ποτέ εις τον κόσμο».
Κάθε φορά που διαβάζω αυτές τις συγκλονιστικές αράδες, νοιώθω μικρός εμπρός σε αυτό το μεγαλείο. Νοιώθω μικρός και συνάμα νοιώθω περήφανος.
Περήφανος που πατώ τα ίδια αυτά χώματα. Περήφανος που ψηλαφώ τις πράξεις τους. Περήφανος που αναπνέω τον ίδιο αέρα, τον αέρα του ηρωισμού, τον αέρα της ελευθερίας.
Και απόψε, εδώ, στον Κήπο των Ηρώων, δεν απευθύνομαι πια στους συμπολίτες, στους Έλληνες και Φιλέλληνες που βρίσκονται εδώ απόψε μαζί μας, σ’ αυτό το υπεραιώνιο ραντεβού.
Όλοι μας μιλούμε σε εσάς.
Δέσποτα Ιωσήφ Ρωγών,
Αρχηγέ Αθανάσιε Ραζή Κότσικα,
Δημογέροντα Χρήστο Καψάλη,
Ελεύθεροι Πολιορκημένοι.
Σας αντικρίζουμε κοντά μας, στα βάθη της αιωνιότητας.
Σας αντικρίζουμε στη δόξα και την ταπεινότητά σας.
Συνομιλούμε μαζί σας, όχι ως σκιές του παρελθόντος, αλλά ως μέτρο του παρόντος.
Σας ρωτούμε:
Σταθήκαμε αντάξιοι σας;
Κρατήσαμε εκείνο που εσείς μας παραδώσατε;
Μήπως χωρίς να το θέλουμε αφήσαμε τον χρόνο να μικρύνει αυτό που εσείς διατρανώσατε με τη θυσία σας; Είμαστε άξια παιδιά σας;
Αυτή την ερώτηση δεν θα την απαντήσουμε εμείς, αλλά οι δικοί μας γιοι και οι δικές μας κόρες, όταν έρθει η ώρα να σταθούν απέναντί μας, όπως στεκόμαστε εμείς απόψε απέναντί σας, και να προσμετρήσουν όχι μόνο τις προθέσεις, αλλά τα έργα μας.
Τότε θα φανεί αν σταθήκαμε πραγματικά αντάξιοί σας. Αν καταφέραμε να αναστήσουμε αυτή την πόλη, να της δώσουμε ξανά ζωή, να τη φροντίσουμε και να τη διαφυλάξουμε με τη σοβαρότητα που επιβάλλει η μοναδική ιστορία της.
Γιατί το Μεσολόγγι δεν είναι ένας τόπος που απλώς κατοικείται.
Είναι ένας τόπος που απαιτεί να τον υπηρετείς.
Είναι ένας τόπος που απαιτεί να τον υπερασπίζεσαι.
Είναι ένας τόπος που απαιτεί να τον τιμάς με τις πράξεις σου.
Καθημερινά.
Καθημερινά και αδιάκοπα.
Το Μεσολόγγι είναι ο τόπος της αρετής, της αξιοπρέπειας, της αυταπάρνησης.
Το Μεσολόγγι είναι η γη της θυσίας.
Το Μεσολόγγι είναι η κολυμβήθρα της ελευθερίας.
Γι’ αυτό και σήμερα οφείλουμε να αρθούμε στα μέτρα αυτά που εσείς θέσατε.
Σήμερα είναι η στιγμή να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον, όχι από συνήθεια, όχι από ανάγκη, αλλά από συνείδηση ευθύνης — να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον και να εργαστούμε όλοι μαζί για ένα Μεσολόγγι αντάξιο της ιστορίας και της βαριάς του κληρονομιάς.
Ένα Μεσολόγγι που δεν θα ζει μόνο από το παρελθόν του, αλλά θα έχει τη δύναμη να κοιτά το μέλλον με θάρρος και αυτοπεποίθηση.
Απόψε, διακόσια χρόνια μετά την τραγική και μεγαλειώδη εκείνη νύχτα, κρίνεται και η δική μας γενιά.
Κρίνεται από τους μεγάλους νεκρούς που έγιναν μέτρο της ιστορίας,
κρίνεται όμως και από τις γενιές που έρχονται.
Τις γενιές που μας περιμένουν χωρίς να μας γνωρίζουν.
Τις γενιές που περιμένουν να κρατήσουν αύριο στα δικά τους χέρια το μέλλον αυτού του τόπου.
Και εμείς, σήμερα, εδώ, στεκόμαστε ανάμεσα σε δύο κόσμους, θεματοφύλακες μιας ζωντανής μνήμης και ενός μέλλοντος αντάξιου αυτής της σπουδαίας κληρονομιάς.
Απόψε, δύο αιώνες μετά, συνομιλούμε πνευματικά και με τους συμπολεμιστές μας στα όπλα, τον Νόρμαν και τον Μάγερ, αλλά και με τους συμπολεμιστές μας στις τέχνες: την ποίηση, τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη μουσική.
Στη μεγάλη αθάνατη συντροφιά μας έχουμε μαζί μας τον λόρδο Βύρωνα, τον Γκαίτε, τον Βίκτωρα Ουγκώ, τον Ντελακρουά, τον Ντελανσάκ, τον Ντανζέ, τον Ροσίνι.
Πώς να εξηγήσει κανείς ότι σε αυτή εδώ τη γωνιά της ελληνικής γης ήρθαν να πολεμήσουν Έλληνες από όλα τα μήκη και πλάτη του Ελληνισμού; Ήρθαν να πολεμήσουν φιλέλληνες από όλο τον κόσμο.
Έκαναν το ταπεινό, το έξοχο Μεσολόγγι πατρίδα τους.
Το τραγούδησαν και το ύμνησαν.
Πώς να καταγράψει κανείς κάτι τόσο μεγάλο;
«Δύσκολο να γράψει κανείς για το Μεσολόγγι. Αλλά δυσκολότερο θα πρέπει να είναι για εμέ τον ίδιο. Διότι τι να γράψεις για την καρδιά σου; Πως να γράψεις για την ψυχή σου; Πως να γράψεις για την ρίζα σου; για το άνοιγμά σου εις την ζωή, για την πορεία σου; Για την αγάπη σου; Και αγάπη πανίσχυρη και απρόσβλητη από τον χρόνο είναι για μένα το Μεσολόγγι».
Αυτά έγραφε ο Χρήστος Ευαγγελάτος, ο Δήμαρχος της Εκατοστής Επετείου της Εξόδου. Αυτά μου άφησε ως παρακαταθήκη. Αυτά τα λόγια ασπάζομαι εδώ, απόψε, στην Διακοσιοστή Επέτειο της Εξόδου και τα κοινωνώ.
Διακόσια χρόνια μετά από εκείνη την φοβερή νύχτα είμαστε πάλι εδώ.
Απόψε το Μεσολόγγι είναι ξανά εδώ.
Ζωντανό.
Ανανεωμένο.
Με ταυτοποιημένα στο γονιδιακό του αποτύπωμα τα χαρακτηριστικά της επιμονής και της μαχητικότητας, είναι πάνοπλο να διεκδικήσει εξέχουσα θέση σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό και απαιτητικό περιβάλλον.
Με ελπίδα.
Με προοπτική.
Έχοντας ως θεμέλια την ανυπέρβλητη ιστορική του παρακαταθήκη, την ιδιαίτερη πολιτιστική του κληρονομιά και το σπάνιο φυσικό του περιβάλλον, το Μεσολόγγι επανα-συστήνεται στην διεθνή κοινότητα ως ένας ολοκληρωμένος και ελκυστικός προορισμός, αξιοποιώντας με σχέδιο και στρατηγική κάθε σύγχρονο εργαλείο προβολής και ανάπτυξης.
Με φως που αντανακλά την παραδείσια λάμψη της φλόγας του Καψάλη.
Του «φλογερού μετέωρου που πέταξε στον ουρανό» διακόσια χρόνια πριν, μα συνεχίζει να φεγγοβολά με το φως της Ανάστασης.
Το «Φως που πατεί χαρούμενο τον Άδη και το χάρο».
«Ηχήστε οι σάλπιγγες, καμπάνες βροντερές, δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα. Βόγκα, παιάνα!Οι σημαίες οι φοβερές της Λευτεριάς ξεδιπλωθείτε στον αέρα».
«Σ’ αυτόν εδώ τον Τύμβο ακουμπά η Ελλάδα.»
Με την ακολουθία του πανηγυρικού πολυαρχιερατικού Εσπερινού στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, συνεχίστηκαν το απόγευμα του Σαββατου του Λαζάρου, 4 Απριλίου 2026, οι λαμπρές επετειακές και λατρευτικές εκδηλώσεις για τον εορτασμό της 200ης επετείου της Εξόδου της ηρωικής Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρών κ. Χρυσόστομος, Μέλος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και συγχοροστάτησαν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Χαλκίδος κ. Χρυσόστομος, Αντιπρόεδρος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, Πολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίος, Μέλος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου και οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος και Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός.
Στις Εορτές Εξόδου 2026 συμμετέχει επίσης τιμητική αντιπροσωπεία της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους, αποτελούμενη από τον Ιερομόναχο Ιερώνυμο Σιμωνοπετρίτη, τον Μοναχό Νικόδημο Αγιοπαυλίτη και τον Ιερομόναχο Σισώη Ξενοφωντινό. Η Ιερά Κοινότητα, ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας και απέστειλε την τριμελή τιμητική αντιπροσωπεία, εν όψει της ελεύσεως της Ιεράς και Θαυματουργού Εικόνος της Παναγίας «Άξιον Εστί», από το Άγιον Όρος στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, την Πέμπτη 30 Απριλίου 2026.
Πριν την απόλυση του Εσπερινού ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Δαμασκηνός εκφώνησε την ακόλουθη πανηγυρική ομιλία:
«Σήμερα δεν εκφωνείται απλώς ένας λόγος· σήμερα η ψυχή μας καλείται να συνταξιδέψει με μια ιστορία που ξεπερνά τα όρια του χρόνου και του τόπου. Μια ιστορία που διακόσια χρόνια μετά, παραμένει ζωντανή, πλήρης και ακλόνητη, ως μια κορυφή που στέκεται όρθια μέσα στο αιώνιο κύμα της μνήμης.
Διακόσια χρόνια από την Έξοδο των Ελευθέρων Πολιορκημένων!
Τίποτε από αυτούς τους δύο αιώνες δεν κατάφερε να μειώσει το βάρος, την ένταση ή την αγριότητα της στιγμής, καθώς το Μεσολόγγι δεν έγινε ποτέ παρελθόν, αλλά παρέμεινε πάντα μέτρο, κορυφή, όριο που δεν υπερβαίνεται, διότι ήδη υπερβλήθηκε με τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής και της συλλογικής θελήσεως.
«Η μεγαλοσύνη στα έθνη δεν μετριέται με το στρέμμα· με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα», όπως τονίζει ο Κωστής Παλαμάς.
Και εδώ, στο Μεσολόγγι, η καρδιά έφτασε σε αυτό το απόλυτο πύρωμα.
Καθώς η πολιορκία έκλεινε τον ορίζοντα, η πείνα βάραινε τα σώματα και ο χρόνος φαινόταν να τελειώνει, μέσα ακριβώς σε αυτή τη στένωση, γεννήθηκε το ανείπωτο.
Η απόφαση, που δεν ήταν απλώς μια επιλογή, αλλά μια έκρηξη ύπαρξης που όριζε την ίδια τη μοίρα όσων στάθηκαν εκεί.
Το Μεσολόγγι δεν λύγισε, δεν σιώπησε και δεν υπολόγισε, αλλά συγκεντρώθηκε με μια ακέραια δύναμη που γνώριζε, ότι η ιστορία κορυφώνεται σε στιγμές, όπου η ένταση ξεπερνά κάθε περιγραφή και τότε η στιγμή αυτή, έγινε πράξη.
Έξοδος!
Όχι ως φυγή, αλλά ως κορύφωση ύπαρξης και τόλμης που σφράγισε το μέλλον και καθόρισε την έννοια του θριάμβου.
«Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού την τρομερή…» γράφει στον Ύμνο εις την Ελευθερία ο Διονύσιος Σολωμός.
Και η κόψη εκείνη, τη νύχτα της Εξόδου, δεν ήταν μόνο όπλο· ήταν η απόφαση, η ψυχή, η φωτιά που άναψε μέσα στα σώματα και μεταμόρφωσε τον φόβο σε υπέρβαση, οδηγώντας τους αγωνιστές μέσα στη νύχτα, όχι για να σωθούν, αλλά για να υψωθούν και να καταγραφούν στην αιωνιότητα. Κάθε τους βήμα αποτελεί κραυγή, κάθε τους κίνηση απόφαση, κάθε στιγμή, αιώνας.
Οι πύλες άνοιξαν και μαζί τους άνοιξε το αδύνατο, άνοιξε το όριο και το όριο καταργήθηκε.
Οι μορφές ξεχύθηκαν μέσα στο σκοτάδι με την αποφασιστικότητα να υπερβούν το φόβο και να υψώσουν το μέτρο της ανθρώπινης ψυχής, ενώ το Μεσολόγγι, μέσα από τη σιωπή και τον πόνο, αναδείχθηκε όχι μόνο ως πόλη αλλά ως σημείο αναφοράς, ως άξονας ακλόνητος, ως κορυφή που δεν χαμηλώνει και ως μέτρο που δεν μειώνεται.
Εδώ, στο Αλωνάκι της Λευτεριάς, η ιστορία δεν διαγράφεται αλλά επιβάλλεται. Διακόσια χρόνια μετά δεν έμειναν τα τείχη, δεν έμειναν οι μορφές· έμεινε το μέγεθος, μια πόλη που περικυκλώθηκε και έγινε απέραντη, μια κοινότητα που εξαντλήθηκε και έγινε ακατάλυτη. Οι άνθρωποι εκείνης της νύχτας δεν καταγράφηκαν ως ηττημένοι. Δεν εντάχθηκαν στην κατηγορία των ‘’χαμένων’’. Καταγράφηκαν ως εκείνοι που όρισαν οι ίδιοι το τέλος τους και με αυτόν τον τρόπο, καθόρισαν μια αρχή που δεν έσβησε.
Το Μεσολόγγι δεν συνδέθηκε με την πτώση του.
Συνδέθηκε με την κορύφωσή του.
«Τ’ άρματα δεν τα σήκωσαν για να τα παραδώσουν».
Κι έτσι, τίποτε δεν παραδόθηκε· όλα ανυψώθηκαν, όλα μεταμορφώθηκαν, όλα έγιναν φλόγα.
Φλόγα ακέραιη, αδάμαστη και αιώνια, που δεν τελειώνει, δεν σιωπά, δεν γίνεται να σβήσει.
Ο αχός από το Μεσολόγγι δεν έχει σιγήσει ποτέ. Δεν πρόκειται να σιγήσει. Αν αφήσουμε τις καρδιές μας ανοιχτές και τις ψυχές μας αγνές, θα τον ακούσουμε σαν πένθιμη καμπάνα που βυθίζεται στα βάθη της ιστορίας ή σαν εγερτήριο σάλπισμα που ξυπνά την τόλμη μας.
Αφήνουμε τον άνεμο να μας φέρει τη μυρωδιά της άρμης της λιμνοθάλασσας, τα μάτια μας να χαθούν στα ανοιχτά νερά, και νιώθουμε την ιστορία να μας περιβάλλει, να μας ανασαίνει, να μας καλεί να την κατανοήσουμε.
Ακούμε τα κανόνια να βροντοφωνάζουν την αντίσταση, τα ντουφέκια να σπάνε τη σιωπή της νύχτας, τις κραυγές των Εξοδιτών να αντηχούν σαν προσευχή. Δεν υπάρχει φόβος εδώ.
Μένουμε και κοιτάζουμε στα μάτια την Ελευθερία, νιώθουμε το βάρος και τη γλυκύτητα της θυσίας.
Συναντάμε ξανά και ξανά τις μορφές των μαρτύρων και των ηρώων, του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ, του Μαρτυρικού και Ηρωικού Αρχιερέα, να προσκαλεί τους αγωνιστές στην τελευταία Θεία Μετάληψη και να σιγοψέλνει: «Του Δείπνου σου του Μυστικού».
Τις μάνες να σφίγγουν στην αγκαλιά τους τα παιδιά και τους αγωνιστές, εξαθλιωμένους, σκιές του εαυτού τους από την πείνα, να υψώνουν τα σπαθιά με βλέμμα αποφασισμένο και καρδιά που φλέγεται. Κάθε πέτρα, κάθε κύμα, κάθε βήμα στη γη αυτή, κρατά τη μνήμη των γενναίων, της ελπίδας και της αντοχής.
Και καθώς η άνοιξη λούζει τη λιμνοθάλασσα με φως, καθώς το νερό αντανακλά τον ήλιο σαν υγρή φλόγα, καταλαβαίνουμε ότι το Μεσολόγγι ζει.
Ζει στα τραγούδια που ψιθυρίζουν οι καλαμιές, στα βλέμματα που συναντούν τα δικά μας, στις καρδιές που δεν ξεχνούν ποτέ.
Ζει σαν υπόσχεση ότι η Ελευθερία δεν πεθαίνει· περπατά μαζί μας, συνοδεύει κάθε αναπνοή μας, κάθε βήμα στον δρόμο της ιστορίας.
Η κολυμβήθρα του Γένους η Ιερά, δεν βρίσκεται μέσα στον χρόνο· ο χρόνος συντρίβεται πάνω της, σαν κύμα σε βράχο, σαν φθορά σε αιωνιότητα, και η πληγή που άφησε δεν είναι πτώση αλλά φως. Φως που καίει, καθάρια Ρωμιοσύνη που φωτίζει και δεν σβήνει, γιατί εδώ δεν υπάρχει απλώς τόπος, χώμα και νερό αλλά ύψος. Εκεί όπου ο άνθρωπος ξεπερνά τον εαυτό του και δεν επιστρέφει ποτέ όπως πριν.
Η σημερινή ημέρα αναγνωρίζει και τιμά την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου.
Στέκεται με σιωπή μπροστά στο μεγαλείο της, σεβόμενη τον πόνο, την αντοχή και την αυταπάρνηση των προγόνων της.
Μέσα σ’ αυτή τη σιωπή αναδύεται ο αδούλωτος και υπερήφανος χαρακτήρας του Μεσολογγίου, που με θάρρος υπερασπίστηκε τις αξίες της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αφήνοντας παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση και βαθύτατη ευγνωμοσύνη εκφράζουμε τις ειλικρινείς ευχαριστίες μας στα Μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος καί συγκεκριμένα, προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Χαλκίδος κ. Χρυσόστομο, Αντιπρόεδρο της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον σεπτό και φωτισμένο Ιεράρχη, για την τιμητική και ευλογημένη παρουσία του· προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πατρών κ. Χρυσόστομο, τον δραστήριο και εμπνευσμένο Ποιμενάρχη, για τη συγκινητική συμμετοχή του· προς τον Σεβασμιώτατο ΜητροπολίτηΠολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίο, τον ευσεβή και σεβάσμιο Ιεράρχη, για την εγκάρδια παρουσία του. Εκφράζουμε τίς εγκάρδιες ευχαριστίες μας και προς τον σοφό και θεολογικώτατο Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεο για τήν τιμητική του συμμετοχή.
Η κοινή αυτή παρουσία σας, αναδεικνύει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο τη ζώσα ενότητα της Εκκλησίας μας και ενισχύει το πνεύμα ομοψυχίας και πίστεως του λαού. Ιδιαιτέρως δε, με αισθήματα χαράς και ευλαβείας αναμένουμε την αυριανή παρουσία της Αυτού Μακαριότητος, του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, η οποία θα προσδώσει ξεχωριστή λαμπρότητα και πνευματική πληρότητα στις λατρευτικές εκδηλώσεις επί τη επετείω των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου.
Με την παρουσία σας αναγνωρίζετε το Μεσολόγγι όχι μόνο ως τόπο, αλλά ως κορυφή του ιστορικού μας βίου, ως σημείο αναφοράς που δεν αλλοιώνεται, ως μέτρο που δεν μειώνεται, και ως φλόγα που στέκεται αμετάκλητα αδάμαστη και αιώνια. Διακόσια χρόνια μετά, το Μεσολόγγι δεν μιλά· βροντά. Δεν θυμίζει· επιβάλλεται. Δεν ανήκει· καθορίζει.
Ό,τι έγινε φλόγα , δεν γίνεται στάχτη.
Και αυτή η φλόγα είναι το Μεσολόγγι.
Ένα μέγεθος που δεν τελειώνει, που δεν σβήνει, που παραμένει ακλόνητο και αιώνιο.Ένας θρίαμβος.
Όχι θρίαμβος ισχύος, αλλά θρίαμβος ψυχής, όχι θρίαμβος έκβασης, αλλά θρίαμβος ύπαρξης που δεν αναπαύεται ποτέ, που δεν αφήνει τον χρόνο να τον αγγίξει και που μας καλεί, να σταθούμε όρθιοι και να νιώσουμε τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής σε όλο της το μεγαλείο.
Μεγαλόπρεπα και υπερήφανα ως Έλληνες!».
Ακολούθησε η λιτανευτική πομπή, με επικεφαλής την Εικόνα της Εξόδου, τον Σταυρό Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών και το Ιερό Λάβαρο, από τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό στον Κήπο των Ηρώων.
Στην ιερά λιτανεία συμμετείχαν οι Άγιοι Αρχιερείς, η Αντιπροσωπεία της Ιεράς Κοινότητος, ο Ιερός Κλήρος και οι αρχές του τόπου, ενώ προηγήθηκαν μαθητικές αντιπροσωπείες των Σχολείων της Ιεράς Πόλεως, μέλη πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων του Νομού Αιτωλοακαρνανίας και άλλων Νομών, φιλαρμονικές και τιμητικά αγήματα των τριών Σωμάτων του Ελληνικού Στρατού.
Στον Κήπο των Ηρώων, ενώπιον του Τύμβου, όπου φυλάσσονται τα οστά των Πεσόντων της Εξόδου, τελέσθηκε επιμνημόσυνη δέηση και έγινε κατάθεση στεφάνων από τους εκπροσώπους: της Ελληνικής Κυβερνήσεως, της Βουλής των Ελλήνων, της Πρεσβείας της Γαλλίας στην Ελλάδα ως τιμώμενης χώρας, των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας, του Δικαστικού Σώματος, της Ακαδημίας Αθηνών, της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, τον Δήμαρχο Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων ως τιμώμενο αδελφοποιημένο Δήμο και τον Δήμαρχο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
Ο Δήμαρχος της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου κ. Σπυρίδων Διαμαντόπουλος εκφώνησε τον πανηγυρικό της ημέρας και αμέσως μετά πραγματοποιήθηκε η αναπαράσταση της ανατίναξης του Δημογέροντα Χρήστου Καψάλη, με την συμμετοχή της χορωδίας του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, υπό την διεύθυνση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή κ. Σπύρου Χολέβα.