Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,
Επικοινωνώ μαζί σας αυτήν την μεγάλη ημέρα της εορτής της Περιτομής του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και την αρχή του νέου πολιτικού έτους με την εορτή του Μεγάλου Βασιλείου, και σας απευθύνω θερμές ευχές για καλή χρονιά με υγεία, σωματική και ψυχική και κάθε αγαθό από τον Θεό, ευάρεστο και τέλειο. Αυτήν την ημέρα η Εκκλησία καθόρισε να διαβάζεται, κατά την διάρκεια της θείας Λειτουργίας, ένα ανάγνωσμα από την προς Κολοσσαείς Επιστολή του Αποστόλου Παύλου, που αναφέρεται στην διαφορά μεταξύ της φιλοσοφίας του κόσμου αυτού και της θεολογίας, που έχει μεγάλη και κεντρική σημασία στην ζωή μας (Κολ. β΄, 8-12).
Η φιλοσοφία χαρακτηρίζεται ως «κενή απάτη», ως «παράδοση των ανθρώπων» και ως «τα στοιχεία του κόσμου» και «ου κατά Χριστόν». Πάντοτε ο άνθρωπος έβλεπε τον υπάρχοντα κόσμο και ήθελε αφ’ ενός μεν να τον ερμηνεύση για το τι είναι, δηλαδή ποια είναι η οντολογία του, γιατί υπάρχει, και τελικά πως έγινε ή ποιος τον δημιούργησε. Έτσι, από την αρχαία Ελλάδα αναπτύχθηκαν διάφορες φιλοσοφικές σχολές, προ και μετά τον Σωκράτη, αλλά και μετά τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, μέχρι τις ημέρες μας. Κέντρο της φιλοσοφίας είναι η λογική του ανθρώπου με τους συλλογισμούς και την φαντασία, με την οποία συμπληρώνονται τα κενά των συλλογισμών.
Επειδή η φιλοσοφία είναι ανθρωποκεντρική, γι’ αυτό και διατυπώνεται με την σκέψη και τους συλλογισμούς κάθε ανθρώπου, και είναι, κατά τον Απόστολο Παύλο, «κενή απάτη», διότι δεν μπορεί να ανταποκριθή στην πλήρη αλήθεια. Γι’ αυτό συνιστά στους Χριστιανούς των Κολοσσών να προσέχουν για να μη τους εξαπατήση κανείς με αυτήν την ψεύτικη σοφία και τους απομακρύνει από τον Χριστό. Η θεολογία αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος είναι Θεός και έγινε άνθρωπος και αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. Εάν η φιλοσοφία είναι «κενή απάτη» και «πιθανολογία», που σημαίνει διατυπώνεται με ανθρώπινους συλλογισμούς, προερχομένους από την συλλογιζόμενη διάνοια, η θεολογία είναι η αποκάλυψη του Ίδιου του Θεού στον άνθρωπο.
Ο Απόστολος Παύλος είναι μάρτυρας αυτής της αλήθειας, διότι γνώριζε τον Μωσαικό νόμο ως Εβραίος, επίσης γνώριζε την ελληνική φιλοσοφία ως ελληνιστής και ήταν γνώστης της ελληνικής γλώσσης και σκέψεως, αλλά μετά όταν του αποκαλύφθηκε ο Χριστός στο Φως, προ της Δαμασκού, και τον είδε ως Θεάνθρωπο έγινε θεολόγος εμπειρικός. Δηλαδή, ως Υιός και Λόγος του Θεού είναι Φως «υπέρ την λαμπρότητα του ηλίου», αλλά είναι ενωμένος με το σώμα που προσέλαβε από την Υπεραγία Θεοτόκο. Γι’ αυτό ο Απόστολος Παύλος ως θεόπτης και εμπειρικός θεολόγος διακήρυσσε ότι «εν αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς» και είναι «η κεφαλή πάσης αρχής και εξουσίας», δηλαδή κεφαλή και των αγγέλων και των ανθρώπων.
Αυτό φανερώνει ότι η φιλοσοφία των ανθρώπων είναι πεπερασμένη, όσο πεπερασμένη είναι η λογική και η φαντασία του κάθε ανθρώπου, ενώ η θεολογία είναι η φανέρωση του Ίδιου του Θεού που δημιούργησε όλο τον κόσμο, ορατό και αόρατο. Αυτή, όμως η αλήθεια δεν είναι αναπόδεικτη, αφού υπάρχουν αποδείξεις, δηλαδή ο ίδιος ο άνθρωπος ενώνεται με τον Χριστό και γνωρίζει ότι Αυτός είναι Θεός. Και, μάλιστα, ο Απόστολος Παύλος σε αυτό το ανάγνωσμα προσδιορίζει το «πως και κατά τινα τρόπον» ο άνθρωπος ενώνεται με τον Θεάνθρωπο Χριστό, πέρα από κάθε λογική και φαντασία.
Ο Χριστός περιτμήθηκε, σύμφωνα με τον Μωσαικό νόμο, εμείς δεχόμαστε αχειροποίητη περιτομή με το άγιο Βάπτισμα, με το οποίο αποβάλλουμε το σώμα των αμαρτιών της σαρκός. Ο Χριστός ενταφιάστηκε και αναστήθηκε, εμείς ενταφιαζόμαστε και ανασταινόμαστε με το ιερό και άγιο Βάπτισμα, αλλά και την εν συνεχεία ασκητική και μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Αυτό φανερώνει ότι η χριστιανική ζωή είναι η εν Χριστώ ζωή.
Αγαπητοί αδελφοί και τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,
Η φιλοσοφία του κόσμου ως κενή απάτη, δηλαδή ως κούφια σοφία, και ως παράδοση των ανθρώπων, σύμφωνα με τα στοιχεία του κόσμου τούτου, κυριαρχεί στις ημέρες μας, ακόμη και στους Χριστιανούς. Στην Ευρώπη από πλευράς χριστιανικής κυριαρχεί είτε ο σχολαστικισμός του Θωμά του Ακινάτη που ταυτίζει την φιλοσοφία με την θεολογία, είτε ο προτεσταντισμός του Χένγκελ με τον διαλεκτικό συλλογισμό, ο οποίος προτείνει να ερμηνευθή ο Χριστιανισμός με φιλοσοφικούς όρους και να ανταποκριθή στις ανησυχίες της παγκόσμιας ιστορίας. Ακόμη, υπάρχουν και οι άθεοι, οι οποίοι πιθανολογούν, κατά τα στοιχεία του κόσμου τούτου.
Μέσα σε αυτό τον αντιφατικό και μεταβαλλόμενο κόσμο καταρτίζεται και μια «παγκόσμια ηθική», χωρίς Χριστό, αλλά με κοσμικές ηθικές αρχές, ώστε να συμφιλιώση όλες τις ποικίλες ερμηνείες των στοιχείων του κόσμου, οπότε ο σύγχρονος άνθρωπος ζη και πολιτεύεται χωρίς φιλοσοφία, με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, και προ παντός χωρίς θεολογία, και μάλιστα χωρίς εμπειρική θεολογία. Αλλά και η σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία διακρίνεται από μια ιδιαίτερη φιλοσοφία που εμποτίζεται από τον μετανθρωπισμό και τον υπερανθρωπισμό.
Ως Χριστιανοί και μάλιστα ως Ορθόδοξοι δεν πρέπει να εξαπατόμαστε από όλη την εκτός Χριστού νοοτροπία, αλλά να παραμένουμε στενά συνδεδεμένοι με τον Χριστό μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, γιατί σε Αυτόν «κατοικεί παν το πλήρωμα της Θεότητος σωματικώς», και με την ένωση μαζί Του είμαστε «πεπληρωμένοι». Έτσι, χρησιμοποιούμε τα επιτεύγματα αυτού του κόσμου για τις ανάγκες μας, αλλά δεν γινόμαστε και εμείς προιόντα των σύγχρονων τεχνικών μέσων. Δεν θεοποιούμε την κτίση, αφού έχουμε «Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού», «φως εκ φωτός». Με αυτόν τον τρόπο διασώζουμε και την ελευθερία μας και την αγάπη μας.
Και πάλιν εύχομαι καλή χρονιά με ευλογία Θεού, αγάπη και ελευθερία.
Με θερμές ευχές και πατρική αγάπη
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ Ο ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΒΛΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΘΕΟΣ